Βυζαντινό ημερολόγιο και ώρα
/
Ιστορική επεξήγηση του βυζαντινού ημερολογίου και της βυζαντινής ώρας
Το βυζαντινό ημερολόγιο και η αντίληψη του χρόνου δεν ήταν απλώς ένα σύστημα μέτρησης, αλλά ένας τρόπος θέασης της ζωής, δεμένος με την κτίση, την Εκκλησία και τον ρυθμό της φύσης. Ο χρόνος δεν ξεκινούσε από το ρολόι, αλλά από το φως.
Το βυζαντινό ημερολόγιο βασίζεται στο ιουλιανό σύστημα που καθιερώθηκε τον 1ο αιώνα π.Χ. και χρησιμοποιήθηκε σε όλη τη ρωμαϊκή και αργότερα τη βυζαντινή αυτοκρατορία. Η Εκκλησία το υιοθέτησε και το διατήρησε, καθώς οι εορτές, οι νηστείες και ο λειτουργικός κύκλος είχαν οργανωθεί επάνω σε αυτό.
Με την πάροδο των αιώνων διαπιστώθηκε ότι το ιουλιανό ημερολόγιο υπολόγιζε το έτος ελαφρώς μεγαλύτερο από το πραγματικό ηλιακό έτος. Η απόκλιση αυτή συσσωρεύτηκε και οδήγησε στη γνωστή διαφορά ημερών. Σήμερα, από το 1900 έως το 2099, το παλαιό ημερολόγιο βρίσκεται 13 ημέρες πίσω από το νέο γρηγοριανό ημερολόγιο.
Η αλλαγή του ημερολογίου στη Δύση δεν συνοδεύτηκε από αλλαγή της εκκλησιαστικής παράδοσης στην Ανατολή. Έτσι, η Εκκλησία συνέχισε να μετρά τον χρόνο όπως τον παρέλαβε, θεωρώντας ότι η ακρίβεια δεν είναι μόνο αστρονομική, αλλά και παραδοσιακή.
Παράλληλα με το ημερολόγιο, στο Βυζάντιο υπήρχε και μια διαφορετική αντίληψη της ώρας. Η λεγόμενη βυζαντινή ώρα δεν ξεκινούσε τα μεσάνυχτα, αλλά με τη δύση του ηλίου. Η στιγμή της δύσης θεωρούνταν η αρχή της νέας ημέρας, η «ώρα μηδέν».
Από εκεί και πέρα, η νύχτα και η ημέρα χωρίζονταν σε δώδεκα ώρες η καθεμία, ανεξάρτητα από τη διάρκειά τους. Έτσι οι ώρες δεν είχαν πάντα ίση διάρκεια όπως σήμερα, αλλά προσαρμόζονταν στο φως. Ο χρόνος ακολουθούσε την κτίση και όχι το αντίστροφο.
Η βυζαντινή ώρα μας θυμίζει ότι ο χρόνος, στην ορθόδοξη παράδοση, δεν είναι απλώς μέτρηση λεπτών και δευτερολέπτων, αλλά συμμετοχή στον κύκλο της ημέρας, της νύχτας και της λατρείας. Γι’ αυτό και μέχρι σήμερα, λειτουργικά, η ημέρα θεωρείται ότι αρχίζει από τον εσπερινό.
Τι είναι το βυζαντινό ημερολόγιο και γιατί διαφέρει
Το βυζαντινό ημερολόγιο είναι ο παλαιός τρόπος μέτρησης των ημερών που χρησιμοποιήθηκε επί αιώνες στον ορθόδοξο κόσμο. Βασίζεται στο ιουλιανό ημερολόγιο, αυτό που καθιερώθηκε στη ρωμαϊκή αυτοκρατορία και διατηρήθηκε ως επίσημο στο βυζάντιο. Γι’ αυτό συχνά αποκαλείται και «παλαιό ημερολόγιο».
Η βασική διαφορά με το σημερινό, το γρηγοριανό ημερολόγιο («νέο»), είναι ότι με τα χρόνια δημιουργήθηκε μια μικρή αστρονομική απόκλιση. Το ιουλιανό υπολογίζει το έτος ελάχιστα μεγαλύτερο από το πραγματικό και έτσι οι εποχές μετατοπίζονταν σταδιακά. Για τη διόρθωση αυτής της απόκλισης καθιερώθηκε το γρηγοριανό ημερολόγιο, με ακριβέστερους κανόνες για τα δίσεκτα έτη.
Σήμερα, για τα έτη 1900 έως 2099, η διαφορά παλαιού και νέου ημερολογίου είναι 13 ημέρες. Μετά το 2100 η διαφορά γίνεται 14 ημέρες, επειδή το γρηγοριανό παραλείπει ένα δίσεκτο έτος που το ιουλιανό θα διατηρούσε. Γι’ αυτό στο ημερολόγιο εμφανίζονται πάντα και οι δύο ημερομηνίες.
Οι εκκλησιαστικές εορτές ακολουθούν το παλαιό ημερολόγιο ως προς τις σταθερές ημερομηνίες, ενώ οι κινητές εορτές εξαρτώνται από το πάσχα. Το ορθόδοξο πάσχα υπολογίζεται με πασχάλιο βασισμένο στην ιουλιανή παράδοση και στη συνέχεια αντιστοιχίζεται στο νέο ημερολόγιο για πρακτική χρήση.
Για την ώρα, δεν υπάρχει διαφορά ώρας ανάμεσα σε παλαιό και νέο ημερολόγιο. Η διαφορά τους είναι ημερολογιακή και όχι ωριαία. Η μόνη ωριαία μεταβολή που συναντάμε σήμερα είναι η θερινή ώρα, όπου την άνοιξη τα ρολόγια μετακινούνται μία ώρα μπροστά και το φθινόπωρο επιστρέφουν μία ώρα πίσω. Η σελίδα συγχρονίζεται αυτόματα με τη ζώνη ώρας Europe/Athens, ώστε η αλλαγή ημέρας να γίνεται σωστά.
- Η Κυριακή ξεχωρίζει με κόκκινο πλαίσιο και ένδειξη.
- Η τρέχουσα ημέρα επισημαίνεται με μπλε φόντο.
- Κάθε κελί εμφανίζει ταυτόχρονα παλαιό και νέο ημερολόγιο.